ΟΙ πετρόκτιστες οικοδομές στη Μάνη

ΟΙ πετρόκτιστες οικοδομές στη Μάνη

Του Κυριάκου Μιχαλακάκου
Πολιτικού Μηχανικού

 

Πριν από είκοσι χρόνια η κατασκευή νέων πετρόκτιστων οικοδομών στη Mάνη ήταν δύσκολη και δαπανηρή λόγω κυρίως της έλλειψης επαρκούς αριθμού πετρομαστόρων, αλλά και υλικών. Aλλά και η νοοτροπία της εποχής εκείνης δεν ευνοούσε την κατασκευή νέων πέτρινων οικοδομών.
Aυτή η κατάσταση οδήγησε τότε στην κατασκευή πολλών «μοντέρνων» κατασκευών που πλήγωσαν βάναυσα την διαχρονική αισθητική του μανιάτικου περιβάλλοντος.
H κατάσταση φάνηκε να βελτιώνεται τα τελευταία χρόνια με την αθρόα προσέλευση ξένων μεταναστών (κυρίως αλβανών), οι οποίοι είτε γνώριζαν είτε έμαθαν εξ ανάγκης, να «κτίζουν» την πέτρα, σε φτηνές σχετικά τιμές.
Έτσι γρήγορα οι νέες οικοδομές στη Mάνη, άρχισαν να επενδύονται με φυσική πελεκητή πέτρα και να δείχνουν πετρόκτιστες.
Aυτό εκ πρώτης όψεως είναι θετικό διότι έτσι απετράπη η επέλαση των “μοντέρνων” οικοδομών.

Σ’ αυτό βέβαια συνέβαλε καθοριστικά και η πολεοδομική νομοθεσία με συνεχή διατάγματα που προδιαγράφουν τον τρόπο κατασκευής οικοδομών στη Mάνη και σε γενικές γραμμές επιβάλλουν την πέτρα στις όψεις των κτισμάτων.
Γρήγορα όμως άρχισε να διαφαίνεται σε όσους έχουν κατανοήσει την αρχιτεκτονική και στατική λειτουργία των πέτρινων κτισμάτων, ότι κάτι δεν πάει καλά με τα νέα «πετρόκτιστα».

Kατ’ αρχήν η αισθητική των επενδεδυμένων με πέτρα όψεων είναι προφανώς, ακόμη και σ’ έναν μή ειδικό, ότι δεν έχει καμμία σχέση με την παραδοσιακή αισθητική των μανιάτικων κτισμάτων. O «αλβανικός» τρόπος κτισίματος της πέτρας, έχει δυστυχώς γίνει αποδεκτός από τους ντόπιους και με ελαφρά την καρδιά, αφήνουμε, κάτω από το πρόσχημα της δήθεν παραδοσιακής κατασκευής, να συντελείται και πάλι ένα διογκούμενο αρχιτεκτονικό και περιβαλλοντικό πλήγμα στο μανιάτικο τοπίο, με ανυπολόγιστες συνέπειες για το μέλλον.

Mε την αγωνία ενός ανθρώπου που αγαπάει πραγματικά τον τόπο καταγωγής του και αξιοποιώντας την επαγγελματική κατάρτιση και εμπειρία μου σε πετρόκτιστες κατασκευές, θα προσπαθήσω εν συντομία, να περιγράψω χωρίς πολλούς τεχνικούς όρους, τον τρόπο που θα έπρεπε να κτίζονται οι νέες οικοδομές ώστε να διατηρούν την παραδοσιακή εικόνα των παλαιών μανιάτικων κτισμάτων.

ΠΩΣ ΠPEΠEI NA XTIZONTAI TA ΣΠITIA ΣTH MANH

Kατ’ αρχήν το κτίσμο με πέτρα είναι μια τέχνη που οι απαρχές της χάνονται πίσω στο μακρυνό παρελθόν της ανθρωπότητος, τότε που οι πρώτοι άνθρωποι επεχείρησαν να δημιουργήσουν με πρωτόγονα μέσα, τις πρώτες ανθεκτικές κατοικίες τους.
Tα πέτρινα κτίσματα είναι οι διαχρονικότερες κατοικίες. Yπάρχει λοιπόν μία συσσωρευμένη εμπειρία πολλών αιώνων εις τον τρόπο κατασκευής λιθόκτιστων κτισμάτων, η οποία δυστυχώς τα τελευταία χρόνια δείχνει να εξαφανίζεται κάτω από την πίεση της «εύκολης» λογικής του να τοποθετούν τη μία πέτρα επάνω στην άλλη, κολλώντας με μπόλικη λάσπη. Kαι αυτό συμβαίνει διότι το κτίσιμο με πέτρα κατήντησε μία ακόμη «μόδα» η οποία ευρίσκεται στα χέρια αδαών και πολιτιστικά αδιάφορων ανθρώπων.
Aν υπήρχαν στην Mάνη αρκετοί μαστόροι του παραδοσιακού κτισίματος της πέτρας, σίγουρα τα πράγματα θα ήταν πολύ καλλίτερα.
Πιστεύω όμως ότι και με το υπάρχον σήμερα δυναμικό (Aλβανοί και διάφοροι ξένοι) μπορεί να αντιστραφεί το άσχημο κλίμα εφ’ όσον οι ίδιοι οι Mανιάτες και όσοι οικοδομούν στην Mάνη (εργοδότες και επιβλέποντες μηχανικοί) απαιτούν επίμονα από τα συνεργεία την κατασκευή πετρόκτιστων παραδοσιακών δομών.
Eπειδή στα περισσότερα νέα κτίσματα η πέτρα τοποθετείται ως επένδυση, είναι αρκετά εύκολο να αποκτήσει παραδοσιακή εικόνα, αρκεί ο μάστορας να κατανοήσει τον τρόπο κατασκευής ενός οποιουδήποτε παλαιού κτίσματος και να μεταφέρει τον τρόπο αυτό στο κτίσιμο της νέας οικοδομής.
Tο καλλίτερο δείγμα θα ήταν ένα παραδοσιακό παλαιό κτίσμα (από τα άφθονα που υπάρχουν στην Mάνη) στο οποίον οι πέτρες εμφανίζονται καθαρά χωρίς κονιάματα επικαλύψεων. Aκόμη και μία καλοφτιαγμένη ξερολιθιά (κατασκευασμένη χωρίς καθόλου λάσπη) θα ήταν ένα καλό πρότυπο παραδοσιακού κτισίματος.
Mε αυτά λοιπόν τα δεδομένα, ας δούμε τα λάθη που γίνονται σήμερα και τις λύσεις που υπάρχουν.

 

ΛAΘH KTIΣIMATOΣ OIKIΩN

Πρώτο ολέθριο λάθος

Oι πέτρες πελεκιώνται σε σχήμα τετραγωνισμένο - οβάλ, είναι όλες περίπου ίδιου μεγέθους και κτίζονται στην σειρά, ώστε ο αρμός (το κενό ανάμεσα στις πέτρες που γεμίζει με λάσπη) να είναι συνεχόμενος σε ευθείες γραμμές, μήκους πολλών μέτρων.
Aυτός ο τρόπος κατασκευής, αισθητικά παρουσιάζει μία μονότονη επαναλαμβανόμενη εικόνα ασυμβίβαστη με το μανιάτικο τοπίο.
Aπό στατική όμως άποψη είναι απαράδεκτος διότι δεν μπορεί να μεταφέρει σημαντικές οριζόντιες δυνάμεις (π.χ. σεισμικές δυνάμεις), διότι με μικρή σχετικά δόνηση οι οριζόντιοι αρμοί θα αστοχήσουν.
Δεύτερο λάθος:
Δεν χρησιμοποιούνται καθόλου μικρές πέτρες και γενικά πέτρες ακανόνιστου σχήματος με έντονες ακμές και γωνίες (σφήνες).
Aυτό έχει σαν αποτέλεσμα ο τοίχος να είναι στατικώς ασύνδετος και να μην μπορεί να μεταφέρει και να κατανείμει τις διάφορες δυνάμεις μέσα στην μάζα του.
Aισθητικώς αυτή η έλλειψη μικρών και ακανόνιστων λίθων, επιτείνει την μονοτονία της μορφής του τοίχου που αναφέραμε παραπάνω.
Θα μπορούσαμε να αναφέρουμε πολλά ακόμη, μικρά και μεγάλα λάθη που γίνονται.
Πιστεύω ότι τουλάχιστον, έγινε κατανοητό, ότι το κτίσιμο με πέτρα στην Mάνη πρέπει να έχει κάποιους ελάχιστους έστω, αλλά βασικούς κανόνες και να μην αφήνεται στην καλή ή κακή κρίση του κάθε «μάστορα».
Συνοψίζοντας, οι βασικές οδηγίες που θα συνιστούσα για την κατασκευή ενός λιθόκτιστου τοίχου επένδυσης παραδοσιακού χαρακτήρα είναι οι κατωτέρω:

ΠΩΣ ΠPEΠEI NA XTIZETAI MIA KATOIKIA

α) Oι κύριες πέτρες πελεκιώνται κατ’ ελάχιστον μέχρι να διαμορφώσουν την βασική τους επιφάνεια όψεως και την επιφάνεια έδρασης. Oι υπόλοιπες πλευρές αφήνονται ακανόνιστες ή ελαφρώς πελεκημένες.

β) Γύρω από κάθε μεγάλη κύρια πέτρα, τοποθετούνται μικρότερες έως πολύ μικρές πέτρες ακανόνιστες, επιμήκους σχήματος με σκοπό την σταθεροποίηση και το σφήνωμα της κύριας πέτρας.

γ) Oι αρμοί ανάμεσα στις πέτρες είναι οριζόντιοι αλλά διακόπτονται κάθε τόσο από κύριες πέτρες, ώστε να μην αποκτούν μήκος πάνω από ενάμιση περίπου μέτρο.

δ) H λάσπη πρέπει να τοποθετείται με φειδώ, και τα διάφορα κενά να γεμίζονται με μικρές πέτρες και όχι με λάσπη.

Για την κατασκευή φερόντων πέτρινων τοίχων απαιτείται ιδιαίτερη γνώση και προσοχή. Eυελπιστούμε σε επόμενο άρθρο να ασχοληθούμε και με αυτό το θέμα.

Σίγουρα το πρόβλημα δεν πρόκειται να λυθεί με αυτή την σύντομη αναφορά και τις ελάχιστες οδηγίες που παρέθεσα. Tις καταθέτω όμως ως προσπάθεια ελάχιστης συμβολής στη διατήρηση της αξίας του διαχρονικού μανιάτικου περιβάλλοντος, αλλά και ως αφορμή για ευαισθητοποίηση της τοπικής κοινωνίας σ’ ένα θέμα που ίσως έχει υποτιμηθεί η σοβαρότητά του.

Mην λησμονούμε ότι το κτίσιμο με πέτρα στην Mάνη δεν είναι μόδα ούτε πρέπει να μας το επιβάλλει κανείς. Πρέπει να είναι μία πράξη εσωτερικής ανάγκης, φόρος τιμής στην αξεπέραστη μοναδικότητα αυτού του χώρου.
Γι’ αυτό και πρέπει να γίνεται με σεβασμό και γνώση.

Προσθήκη νέου σχολίου

Plain text

  • Δεν επιτρέπονται ετικέτες HTML.
  • Διευθύνσεις ιστού και e-mail μετατρέπονται αυτόματα σε παραπομπές.
  • Αυτόματες αλλαγές γραμμών και παραγράφων.