ΟΙ ΧΑΡΑΚΙΕΣ ΣΤΙΣ ΠΕΤΡΕΣ ΗΤΑΝ ΤΑ ΩΡΑΙΟΤΕΡΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ

  ΟΙ ΧΑΡΑΚΙΕΣ ΣΤΙΣ ΠΕΤΡΕΣ ΗΤΑΝ  ΤΑ ΩΡΑΙΟΤΕΡΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ

Ο Ηλίας Κάσσης στο εργαστήριό του, ενώ παίζει ένα παλιό μανιάτικο μοιρολόι

με αυτοσχέδιο αυλό κατασκευασμένο από έναν απλό υδραυλικό σωλήνα.

Συνέντευξη του γλύπτη, ζωγράφου, ποιητή και μουσικού, Ηλία Κάσση

Έγραψε  ο Λάζαρης Γιάννης

Τέχνη δεν είναι τα σκουπίδια, που έχουν κατακλύσει τα Μ.Μ.Ε.. Παρά το  κατεστημένο σύστημα, που έχει απλωμένα τα πλοκάμια του παντού, παρατηρείται σήμερα μια πολιτιστική δραστηριότητα στη χώρα, που εκφράζεται από ανεξάρτητους καλλιτέχνες, οι οποίοι δεν ελέγχονται από τα κυκλώματα.

Ιδιαίτερα τα καλοκαίρια, στους δήμους, στα χωριά γίνονται συναυλίες, προβολές, θεατρικές παραστάσεις κ.τ.λ., υπάρχει ένας χώρος, μια δυναμική, αυτή του ανεξάρτητου δημιουργού.

Ένας ανεξάρτητος δημιουργός είναι κι ο γλύπτης, ζωγράφος, ποιητής και μουσικός, Ηλίας Κάσσης, ο οποίος μίλησε στην «Ελεύθερη Έρευνα» σε μια φιλική κι ενδιαφέρουσα συζήτηση, που είχαμε μαζί του στο εργαστήριό του, στα Εξάρχεια. Του ζητήσαμε να μας παρουσιάσει το έργο του. Μας είπε επίσης για τη ζωή του, την οικογένειά του -έξη αδέλφια, όλοι καλλιτέχνες- τα παιδικά του χρόνια στη Μάνη -τα χρόνια της φτώχειας και της πείνας- και τις μετέπειτα διώξεις του λόγω κοινωνικών φρονημάτων στην Αθήνα της μετεμφυλιακής Ελλάδας. Μας μίλησε ακόμα για σημαντικές στιγμές της ιστορίας του τόπου του... 

«Ε.Ε.»: Κύριε Κάσση, πώς αρχίσατε να ασχολείστε με ένα τόσο ευρύ φάσμα εικαστικών τεχνών;

- Ξεκίνησα από τα παιδικά μου χρόνια στη Μάνη. Τότε, όπως έχω γράψει και σ' ένα ποίημα μου, οι χαρακιές που έκανα επάνω στις πέτρες ήταν τα ωραιότερά μου ποιήματα. Άρχισα να σκαλίζω τις πλάκες στο χωριό μου, στον Πάληρο. Βρίσκεται επάνω από το Πόρτο Κάγειο (Λιμάνι των Ορτυκιών), που το λέγαμε Ψωμαθιά (η αρχαία Ψαμαθούς). Στο ένα άκρο του λιμανιού ήταν τα αρχαία νεώρια και λίγο παραπάνω η τάμπια (πρόχειρο κάστρο) του Κατσώνη. 

Ήμαστε πολλά αδέλφια, που μεγαλώσαμε μέσα στη φτώχεια. Έφευγαν οι μεγάλοι για το χωράφι και μας άφηναν νηστικούς όλη την ημέρα. Μέχρι φύλλα φραγκοσυκιάς τρώγαμε για να ζήσουμε. Στον Εμφύλιο -μωρό ήμουν τότε- έπαιρναν τα ξερά σύκα, τα μαλάκωναν και μας τα έδιναν για τροφή. Ήταν πάρα πολύ δύσκολες εποχές και δύσκολη η ζωή. Το χώμα ήταν ανάκατο με πέτρες κι οι γυναίκες οι καημένες το έσκαβαν με το ξινάρι για να σπείρουν κάτι, το σιτάρι, το κριθάρι, το γέννημα, όπως το λέγαμε.

 

Διάφορα έργα του Ηλία Κάσση.

 

Η πειρατεία στη Μάνη τους ιη' και ιθ΄ αιώνες

«Ε.Ε.»: Πώς μέσα από αυτή την μετεμφυλιακή κοινωνία ενός χωριού της Μάνης και μέσα από μια τέτοια φτώχεια, όπως μας την περιγράφετε βγήκαν έξη αδέλφια και τα έξη καλλιτέχνες;

- Ο πατέρας μας μπορεί να είχε τελειώσει Σχολαρχείο, που ήταν δύσκολο εκείνη την εποχή, αλλά τις καλλιτεχνικές τάσεις τις είχε περισσότερο η μητέρα μας, η οποία όταν ήταν ακόμη κοριτσάκι ζωγράφιζε στις πέτρες. Ένας προ-προ-πάππος μου -γύρω στα 1.800- ήταν πειρατής, αλλά συγχρόνως και δάσκαλος και ποιητής. Τον έχει καταγράψει ο Παπανικολάου στην Ιστορία του ως Γκαρζή. Δεν υπήρχε όμως τέτοιο όνομα. Γιάννης Κάσσης λεγόταν, όχι Γκαρτζής. Μαζί με κάποιον άλλον, ονόματι Λιγορόγκωνα είχαν 350 άτομα τσούρμο, είχαν και γαλέρες κι έκαναν κούρσο, ήταν κανονικοί πειρατές δηλαδή.

 

«Ε.Ε.»: Υπάρχει ένα σχετικό βιβλίο του Ιουλίου Βέρν, το "Αιγαίο στις φλόγες", που αναφέρεται στο θέμα της πειρατείας εκείνη την εποχή.

- Ο Ιούλιος Βέρν στο βιβλίο αυτό αναφέρεται σε πραγματικά πρόσωπα και γεγονότα. Φαίνεται πώς είχε σημαντικά στοιχεία. Υπήρχαν πολλοί πειρατές τότε στη Μεσόγειο.

 Τα δύσκολα μετά τον Εμφύλιο χρόνια

Στο χωριό εκείνη την εποχή ήμασταν καμμιά δεκαριά παιδάκια. Κόβαμε σε διάφορα σχήματα τις πέτρες προσπαθώντας να φτιάξουμε ανθρώπους. Κυκλοφορούσε μια φήμη, σύμφωνα με την οποία κατά τον Εμφύλιο το Αντάρτικο είχε οργανώσει εκεί κάποια παράσταση, την οποία όμως εμείς δεν είχαμε δεί. Μετά την παράσταση έκρυψαν κάπου τις φιγούρες, τις οποίες εμείς φανταζόμασταν ότι θα βρίσκαμε ψάχνοντας στα χαλασμένα σπίτια. Αφού δεν τις βρίσκαμε όμως, προσπαθούσαμε να φτιάξουμε δικές μας από πέτρες και πλάκες. Πρώτα τις ζωγραφίζαμε σε χαρτοκούτια, ή χαρτιά που τύλιγαν ρέγκες, γιατί χαρτί δεν υπήρχε τότε.

 Εκείνη την εποχή στερούμασταν τα πάντα. Να φαντασθείς αυτοκίνητο πήγαινε μέχρι το Γύθειο· εμείς ήμασταν 70 χιλιόμετρα από εκεί. Από το Γύθειο φτάναμε στο χωριό με καράβι. Αυτοκίνητο είδα για πρώτη φορά όταν τελείωσα το Δημοτικό και ήρθα στην Αθήνα. Στο Δημοτικό πηγαίναμε ξυπόλητοι σε ένα άλλο χωριό, το Κάστρο.

  Εμείς όμως είχαμε μια τάση να ζωγραφίζουμε και να γράφουμε. Όταν μάλιστα θέλαμε να επικοινωνήσουμε με τα παιδιά κι ακόμα δεν είχαμε πάει στο σχολείο, για να συνεννοηθούμε, χαράσσαμε σχέδια επάνω σε πέτρες, απ΄ όπου θα περνούσε ο άλλος. Κάναμε διάφορα σχέδια επάνω στην πέτρα κι ο άλλος καταλάβαινε ποιος είχε γράψει το μήνυμα, τι ήθελε να πει κι απαντούσε ανάλογα με άλλα σχέδια στην πέτρα. 

 Τελειώνοντας το Δημοτικό δεν είχαμε τίποτε να κάνουμε στο χωριό. Κάποια από τα μεγαλύτερα αδέλφια μου, που είχαν ήδη πάει στην Αθήνα με πήραν κι εμένα μαζί τους. Όταν είσαι σε πατριαρχική οικογένεια, κατά κάποιο τρόπο αργείς να πάρεις πρωτοβουλίες για τις αναζητήσεις σου. Στο σχολείο μέσα στο μάθημα εγώ ζωγράφιζα, έκανα σκίτσα τους καθηγητές και γελούσαν οι άλλοι. Έφτιαχνα και χάρτες παγκόσμιους με τα προϊόντα της κάθε χώρας.

Σύντομα άρχισα και τη δουλειά. Δούλευα το πρωί και το βράδυ πήγαινα νυκτερινή σχολή. Πολλές φορές δουλεύαμε και την Κυριακή. Ήταν σκληρή δουλειά, πρέσα. Ποτέ δεν σταμάτησα όμως τη ζωγραφική. Ζωγράφιζα κυρίως σκίτσα γιατί δεν είχαμε ούτε τα μέσα, ούτε το χώρο. Σε ένα διπλό κρεβάτι κοιμόμασταν πέντε μαζί.

 

 

"Το κυνήγι της τραπέλας" του Ηλία Κάσση. Η τραπέλα ήταν ομαδικό κυνήγι ορτυκιών στον Ψωμαθιά. Εκεί σταματούσαν τα ορτύκια κατά τη μετανάστευσή τους προς την Αφρική. Ομάδες ένδεκα ατόμων με μεγάλες απόχες στα χέρια περπατούσαν στο βουνό σε καθορισμένες θέσεις σε σχηματισμό πετάλου. Όταν τα ορτύκια άκουγαν το θόρυβο και σηκώνονταν από τα χαμόκλαδα, τότε με επιδέξιες κινήσεις τα έπιαναν ζωντανά με τις απόχες στον αέρα. Το κυνήγι της τραπέλας περιγράφεται αναλυτικά στα "Λαογραφικά", του Κυριάκου Κάσση. 

 

Ο γύψος των εκμαγείων και ο γύψος της δικτατορίας

Μετά το στρατιωτικό προσπάθησα να προσληφθώ σαν εμπειροτέχνης τεχνίτης εκμαγείων στη Σχολή Καλών Τεχνών. Έδωσα δείγμα εκμαγείου ενός αρχαίου αγγείου, αλλά μου απάντησαν, ότι δεν δέχονταν εξωσχολικούς. Οι λόγοι ήταν βέβαια πολιτικοί. Αυτοί που προσλήφθηκαν ήταν άσχετοι. Στην οικογένειά μου ήταν όλοι αριστεροί, γνωστοί στο χωριό, ενώ ορισμένα από τα αδέλφια μου είχαν αντιμετωπίσει πολλά προβλήματα και διώχθηκαν λόγω των κοινωνικών φρονημάτων τους.

 

Μετά από λίγους μήνες σε κάποιο διάγγελμα του ο τότε πρωθυπουργός Γεώργιος Παπαδόπουλος, εξήγγειλε, ότι θα έκανε προσλήψεις χωρίς εξέταση κοινωνικών φρονημάτων, όπως κι έγινε. Η αίτησή μου έγινε αποδεκτή και με προσέλαβαν. Έξη μήνες όμως μετά, με κάλεσε ο στρατηγός, ο Γενικός Διευθυντής του Υπουργείου Προεδρίας και μου είπε: "Ξέρω ότι κάνεις καλά τη δουλειά, αλλά με πιέζουν από την Ασφάλεια να σε διώξω". "Τι να σας πω", του απάντησα. "Αν φοβάσθε μην βάλω φωτιά στο γύψο, διώξτε με". Μετά από έξη μήνες τελικά με έδιωξε.

 

Μετά τη μεταπολίτευση, αν και υπήρχε νόμος να προσλαμβάνονται όσοι είχαν διωχθεί από τη δικτατορία, εμένα δεν με δέχθηκαν, δεδομένου ότι είχα προσληφθεί κατά τη διάρκεια της δικτατορίας, οπότε με εξέλαβαν ως προσκείμενο στο δικτατορικό καθεστώς. Χρόνια μετά προσλήφθηκα κατόπιν διαγωνισμού στο εκμαγείο, σαν τεχνίτης εκμαγείων στο Ταμείο Αρχαιολογικών Πόρων κι έπειτα από χρόνια αποσπάσθηκα στο Επιγραφικό Μουσείο.

 

Αγάλματα, πίνακες, πέτρα

«Ε.Ε.»: Ποια είναι η εργασία σας στο Επιγραφικό Μουσείο;

- Έχω κάνει πολλά εκμαγεία. Έχω κατασκευάσει τα βασικά αντίγραφα αγαλμάτων, που κυκλοφορούν. Όλα τα καλούπια: την Αφροδίτη της Μήλου, όλους τους Κούρους, μικρούς μεγάλους, τον Ηνίοχο, τον Διαδούμενο , το ανάγλυφο της Ελευσίνας με τη Δήμητρα την Περσεφόνη και τον Τριπτόλεμο κι άλλα πολλά.

 

«Ε.Ε.»: Εκτός Μουσείου;

- Πάντα ζωγράφιζα. Επηρεασμένος από τον τρόπο ζωής στη Μάνη και βλέποντας να χάνονται πολλά πράγματα προσπάθησα να τα καταγράψω. Έχω ζωγραφίσει γύρω στους 140 μεγάλους πίνακες ζωγραφικής λάδι σε μουσαμά, με θέμα την παράδοση της Μάνης, που χάνεται. Έχω ζωγραφίσει επίσης ακουαρέλες και τοπογραφίες, που έχω παρουσιάσει σε πολλές εκθέσεις.

 

Τελευταία με ξανατράβηξε όμως η πέτρα. Το απομεινάρι, που είχα από το χωριό με τη πέτρα δεν μπόρεσε να σβήσει και νομίζω ότι εκφράζομαι καλύτερα με αυτό το στοιχείο, παρά με ο,τιδήποτε άλλο.

 

«Ε.Ε.»: Γιατί πέτρα κι όχι μάρμαρο;

- Πέτρες είχε άφθονες στη Μάνη. Δεν έχει καμμία διαφορά βέβαια, δουλεύω και το μάρμαρο, ότι μου τύχη, αν και ο χώρος του εργαστηρίου μου δεν ενδείκνυνται για πολύ μεγάλα κομμάτια μάρμαρα. Σκοπεύω να ασχοληθώ ακόμα πιο έντονα με τη γλυπτική. Γι αυτό θα μετακομίσω σύντομα σε μεγαλύτερο χώρο, όπου θα μπορώ να πελεκάω και μεγάλα κομμάτια μάρμαρο.

 

Το καλοκαίρι, που έχω λίγο περισσότερο καιρό με την άδεια μου, πηγαίνω στην Κεφαλονιά, τόπο καταγωγής της συζύγου μου. Εκεί υπάρχει άλλου είδους πέτρα, με την οποία δουλεύω. Το μάρμαρο σαν υλικό είναι βέβαια καλύτερο, οπότε μπορείς να κάνης και καλύτερη δουλειά. Η πέτρα είναι πιο δύσκολη γιατί μέσα της βρίσκεις ξένα στοιχεία, που μπορεί να σου αλλοιώσουν το γλυπτό.

 

Οι βυζαντινές εικόνες κλείνουν την ψυχή

«Ε.Ε.»: Παρατήρησα προσεκτικά τα έργα σας σε όλο σας το εργαστήριο. Πουθενά δεν είδα αγιογραφίες.

- Δεν το κάνω λόγω αντιχριστιανισμού, δεν εντοπίζεται εκεί το πρόβλημά μου. Η βυζαντινή τέχνη όμως, δεν ταιριάζει καθόλου στην ψυχοσύνθεσή μου. Δεν αγγίζει την ψυχή μου. Οι εικόνες μου φαίνονται ξένες. Θέλω κάτι πιο φωτεινό. Οι βυζαντινές εικόνες νομίζω ότι κλείνουν την ψυχή. Παρ' όλο που έχω και φίλους μεγάλους αγιογράφους, εγώ δεν θα μπορούσα ποτέ να ασχοληθώ με αυτό το θέμα.

 

Έξη αδέλφια, όλοι καλλιτέχνες

«Ε.Ε.»: Έχετε πέντε ακόμη αδελφούς κι έχουν όλοι καλλιτεχνικές τάσεις. Μιλήστε μας για αυτούς.

- Όλοι είχαμε έφεση στα καλλιτεχνικά κι όλοι έχουμε δημιουργήσει από κάτι. Ο Γιάννης, ο μεγαλύτερος, που έμεινε στο χωριό είναι εμπειροτέχνης κι έχει κάνει ανάγλυφα στο σπίτι του, ξυλόγλυπτα και άλλα τέτοια. Ο Μιχάλης είναι πνεύμα ανήσυχο, σπούδασε στη Σχολή Καλών Τεχνών, ασχολείται με τη γλυπτική, τη λαογραφία, την πεζογραφία, την ποίηση και τη λαϊκή αρχιτεκτονική. Επί 25 χρόνια διηύθυνε τα εργαστήρια του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου. Ο Θρασύβουλος γράφει σάτιρες (γεγονότα) και ζωγραφίζει. Ο Βασίλης επί 40 χρόνια φωτογραφίζει τη λαϊκή παράδοση της Μάνης· είναι επίσης γλύπτης, ζωγράφος και του αρέσει να φτιάχνει φιγούρες Καραγκιόζη. Ο Κυριάκος ασχολείται με τη λαογραφία, την ιστορία, την ζωγραφική και την ποίηση. Έχει γράψει πενήντα περίπου βιβλία, έχει κάνει πολλές εκθέσεις ζωγραφικής και δημιούργησε το Κέντρο Λαϊκού Εντύπου, όπου μελετάει τα κόμικς, που έχουν σχέση με την παράδοση.

 

Οι καλλιτεχνικές τάσεις συνεχίζονται βέβαια και στις επόμενες γενιές Ο ένας μου γιος ζωγραφίζει πολύ ωραία κι ο άλλος έχει κάνει μουσικές σπουδές, είναι κιθαρίστας.

 

ΠΗΓΗ  

Προσθήκη νέου σχολίου

Plain text

  • Δεν επιτρέπονται ετικέτες HTML.
  • Διευθύνσεις ιστού και e-mail μετατρέπονται αυτόματα σε παραπομπές.
  • Αυτόματες αλλαγές γραμμών και παραγράφων.